İran Savaşı'nda iki ay geride kaldı. Kimler kaybetti, kimler kazandı?

ABD Başkanı Donald Trump, savaşın başında hızlı ve kesin bir zafer vaat etmişti. Ancak iki ay sonra çatışmalar kırılgan bir ateşkes sayesinde duraksamış olsa da ABD kazanmaktan çok uzak.

Brookings Institution uzmanlarından Melanie Sisson, “Bu savaşın gerçek bir kazananı yok.” değerlendirmesinde bulundu.

Amerikan yayın kuruluşu CNN savaşın gerçek kazananlarını ve kaybedenlerini derledi.

İşte savaşın kaybedenleri…

Savaşın en büyük yükünü İran halkı taşıyor. ABD ve İsrail saldırılarında binlerce hedef vurulurken, yüzlerce sivilin de aralarında bulunduğu 3 binden fazla kişi hayatını kaybetti.

İçeride ise rejimin baskıları arttı, yüzlerce kişi idam edildi ve ülke genelinde uzun süreli internet kesintileri yaşandı. Ekonomi ciddi darbe alırken işsizlik ve yoksulluk yükseldi.

HİzbUllah ile İsrail arasındaki çatışmalar yeniden tırmanırken, Lübnan’da binlerce kişi hayatını kaybetti, yüz binlerce kişi yerinden edildi.

İsrail’in hava saldırıları ve kara operasyonları, güneyde geniş çaplı yıkıma yol açtı.

Şubat ayına kadar kırılgan bir ateşkes yürürlükteyd. Ancak İsrail'in İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'i öldürmesinin ardından Hizbullah İsrail'e ateş açmaya başladı.

Lübnan Sağlık Bakanlığı yaptığı açıklamada, 2 Mart'ta başlayan İsrail saldırılarında Lübnan'da 2 bin 500'den fazla kişinin öldüğünü bildirdi.

Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere Körfez ülkeleri, İran’ın misilleme saldırılarından doğrudan etkilendi.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması ise Irak, Katar ve Kuveyt gibi ülkelerin enerji ihracatını sekteye uğrattı ve büyüme beklentilerini düşürdü.

ABD HALKI VE KÜRESEL EKONOMİ

Savaş, ABD’de akaryakıt ve ulaşım maliyetlerini artırarak enflasyonu yükseltti.

Küresel ölçekte ise enerji ve gıda fiyatlarındaki artış, özellikle Asya, Afrika ve Latin Amerika’da ekonomik baskıyı artırdı. Uluslararası Para Fonu (IMF), küresel büyüme beklentisini aşağı çekti.

Savaşta durumu belirsiz olanlar ise şöyle…

Trump için savaş büyük bir siyasi risk olarak görülüyor. Kamuoyu desteği düşerken, savaşın uzaması siyasi maliyeti artırıyor.

Buna rağmen İran’ın geri adım atması halinde Trump’ın kazanım elde etme ihtimali sürüyor.

İran'ın nükleer ve füze tehditlerine son vermeyi ve hatta rejimi devirmeyi amaçlayan kısa bir savaş sözü verdi. Ancak bu hedeflere henüz ulaşılamadı ve çatışmanın sonu hala belirsizliğini koruyor.

CNN'in son anketlerin ortalaması olan anket sonuçlarına göre, başkanın onay oranı üç hafta içinde sadece yüzde 37 seviyesine düştü.

İsrail saldırıları, İran’ın askeri kapasitesine zarar verdi. Bu durum Başbakan Binyamin Netanyahu’ya iç politikada avantaj sağlayabilir.

Ancak savaşın uzaması, güvenlik risklerini ve uluslararası baskıyı artırıyor.

Aynı zamanda, yapılan birçok anket, İsrailli Yahudilerin çoğunun İran'la savaşı desteklediğini, ancak ABD ve İsrail'in savaşı kazandığına inanmadığını gösteriyor.

İran rejimi bu çatışmada büyük kayıplar verdi. Uzun süredir dini lider olan Ayetullah Ali Hamaney de dahil olmak üzere çok sayıda üst düzey yetkili ABD ve İsrail saldırılarında öldürüldü.

İran yönetimi ağır kayıplar vermesine rağmen ayakta kalmayı başardı. Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisi, Tahran’a küresel ölçekte önemli bir diplomatik koz kazandırdı.

Şimdilik savaşın kazananları ise şöyle…

Çin, enerji stokları ve alternatif kaynakları sayesinde krizi görece daha az hasarla atlatıyor. Ayrıca ABD’nin küresel itibar kaybından diplomatik olarak fayda sağlama potansiyeline sahip.

Chevron, Shell ve Exxon gibi büyük enerji şirketleri, artan petrol fiyatları sayesinde yüksek kâr elde ediyor. Ancak bu durum, “ekstra kâr vergisi” tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

Rus ekonomisinin bu çatışmadan fayda sağladığına şüphe yok. 

Yüksek petrol ve gübre fiyatları, Kremlin için ek gelir anlamına geldi. ABD, petrol fiyatları yükselirken piyasaya yeni arz sağlamak için denizde bulunan Rus ham petrolüne uyguladığı yaptırımları geçici olarak hafifletti.

Uluslararası Enerji Ajansı bu hafta başında, Rusya'nın enerji gelirlerinin Mart ayında Şubat ayındaki 9,75 milyar dolardan neredeyse iki katına çıkarak 19 milyar dolara ulaştığını açıkladı.